Rzepak ozimy - Doświadczenia polowe. Podsumowanie sezonu 2007/2008.
Na przestrzeni trzech ostatnich lat, sezon wegetacyjny rzepaku w każdym roku był inny. W roku 2006 mieliśmy dłuą zimę i krótką wiosnę zakończoną suszą w czerwcu i lipcu. Sezon 2007 charakteryzował łagodny przebieg pogody jesienią i zimą oraz mrozy w fazie kwitnienia rzepaków na przełomie kwietnia i maja, które szczególnie dotknęły plantacje na wschodzie kraju. Ubiegłoroczna łagodna aura podczas jesieni i zimy sprzyjała bujjnemu rozwojowi rozet. Niespotykanie wcześnie ruszyła wegetacja wiosenna, a susza i fala suchych wiatrów wschodnich w maju i czerwcu częstopowodowała wylegnięcie łanów. W południowej Polsce w lipcu wystąpiłybardzo obfite opady deszczu, które ostatecznie opóźniły zbiory, a w niektórych przypadkach spowodowałystraty plonów. Który z tych sezonów okazał się najbardziej optymalny dla rzepaku ozimego? Która odmiana sprawdziła się najlepiej? O ile nie sposób jednoznacznie wyłonić bezwzględnego zwycięzcę w szerokiej palecie odmian Monsanto, o tyle warto za każdym razem wybraćodmiany dopasowane do lokalnych warunków środowiskowych i cechujących się specyficznymi właściwościami.
Podsumowując wyniki z roku 2008, warto wspomnieć, że na ostateczny średni plon odmiany w doświadczeniach Monsanto, składają się wyniki z 20 lokalizacji w Polsce. Od roku 2005 sieć doświadczalna nieustannie jest ulepszana i rozwijana, a badania są nadal kontynuowane. Dodatkowo analizy jakościowe nasion rzepaku przeprowadzane są w jednym, centralnym laboratorium analitycznym we Francji, aby uniknąć niedoskonałości metod i kalibracji w różnych laboratoriach w Europie. W sumie w 2008 roku zebrano plon z ponad 420 poletek doświadczalnych. Średni plon nasion rzepaku wyniósł 43,53 dt/ha przy wilgotności 9%. Wilgotność nasion podczas zbioru oscylowała od 6,5% do 10,9% osiągając średni wynik na poziomie 6,91%. Najwyższe plony zanotowano w rejonie pomorskim - 47,7 dt/ha, a najniższe na południowym wschodzie kraju - 37,6 dt/ha. W doświadczeniach średni plon nasion odmian mieszańcowych był wyższy od odmian liniowych i wyniósł - 43,61 dt/ha.
Doświadczeniapolowe Monsanto Polska 2007/08
Region
Liczba
Plon nasion
doświadczeń
dt/ha
Dolny Śląsk
4
45,4
Wielkopolska
4
43,5
Kujawsko-Pomorskie
2
44,3
Pomorze
3
47,7
Warmia i Mazury
3
44,2
Małopolska i Lubelszczyzna
4
37,6
Polska
20
43,53
Odmiany mieszańcowe plonowały generalnie lepiej od liniowych.
Przyjmując za wzorzec średni plon odmian: Californium, Casoar, Castille, którey wynosił 44,53 dt/ha, najlepiej plonującym produktem okazał się Excalibur F1, plonujący na poziomie 105% wzorca. Ta dość niska i wczensa odmiana mieszańcowa plonowała najlepiej w rejonie Wielkopolski - 111% wzorca. Excalibur charakteryzował się dobrym poziomem tłuszczu w nasionach - 43,52%, wyraźnie wyższym na Warmi i Mazurach - 45,5%. Kolejny z testowanych hybrydów - Exotic F1 plonował średnio na poziomie 101% wzorca. Stabilne plony niezależnie od rejonu kraju podnosiły wybitnie dobre wyniki na cięższych stanowiskach z dobrą ochroną fungicydową - okolice Pniew - 117% wzorca, Oświęcim - 122%. Natomiast odmiana Extend F1, lider rankingu PDO z 2008 - 114% wzorca, plonował najlepiej w rejoniepółnocno-wschodnim i w Wielkopolsce osiągając plony 103,5% i 104,6%wzorca. Ta dość wysoka odmiana o bardzo wysokim wigorze jesiennym szczególnie polecana jest na stanowiska zasobniejsze i cięższe. Ponadto jak pokazują wyniki plonuje wyróżniająco w rejonach z częstymi opóźnieniami terminu siewnu rzepaku. Warto wspomnieć, że odmiana ta ma podwyższoną odporność łuszczyn na osypywanie nasion przed zbiorem. Jak dowodzą doświadczenia w rejonie Oświęcimia, po burzowych opadach w lipcu, plon tej odmiany wyniósł 39,7dt/ha i był wyższy od średniej o ponad 4,6 dt/ha - dając w sumie ponad 14% zysku.
Jak już wspomniano testowaliśmy również odmiany liniowe. Najbardziej znana odmiana Californium plonowała stabilnie na poziomie 43,84 dt/ha. Najlepsze rejony uprawy dla tej odmiany to Kujawsko - Pomorskie i Wielkopolskia, gdzie plonowała na poziomie 100-104% wzorca. Spośród odmian liniowych najlepiej plonowały: Casoar - 102,6% i Castille - 102,2%. O ile Casoar rekordowe wyniki notował na Warmii i Mazurach - 111% wzorca- efekt dużego wigoru jesiennego, o tyle najbardziej sprzyjającym rejonem uprawy dla Castille okazał się Dolny Śląsk - 107,9% wzorca.Ta wczesna i niska odmiana szybko zawiązuje nasiona o wysokim MTZ, jest to istotna cecha pozwalająca na osiąganie wysokich plonów w latach występowania suszy wiosenno-letnich. Odmiana Cadeli plonowała najlepiej w rejonie zachodnim kraju i na Pomorzu osiągając plony 100% i 103%wzorca. Warto dodać, że poziom tłuszczu w nasionach tej odmiany wyniósł średnio 43,46% i był wyższy od wzorca o 2%. Odmiana Catalina plonowała średnio na poziomie 98% wzorca, osiągając najlepsze wyniki w północej Polsce - 105%, a jej nasiona charakteryzowały się podwyższoną zawartością tłuszczu. Nowość wpisana do Krajowego Rejestru Odmian w 2009 roku - odmianaCatana plonowała na poziomie zbliżonym do wzorca 44,64 dt/ha - a nasiona tej odmiany charakteryzowały się najwyższym poziomem tłuszczu - 44,35%. Wyniki jakościowe oraz plon wskazują, że na najbardziej optymalne rejony uprawy tej odmiany to Wielkopolska, Pomorze, Kujawy oraz Mazury. Jedyna na rynku odmiana o podwyższonej zawartości kwasu oleinowego - Cabriolet w ubiegłym sezonie plonowała nieco słabiej od wzorca albowiem plon nasion wyniósł 42,03 dt/ha, za to średni poziom tłuszczu w nasionach był o 1% wyższy od wzorca i wyniósł - 42,37%.
Organizacja i cele doświadczeń polowych
W ciągu kilkunastu ostatnich lat, firma Monsanto dzieki intensywnym pracom w hodowli roślin dostarczyła rolnikom w Europie i na Świecie wiele nowoczesnych odmian roślin rolniczych. W Polsce jest głównie kojarzona z najlepszymi odmianami rzepaku ozimego i kukurydzy, których nasiona sprzedawane są pod markąDekalb.
Wraz z postępem w pracach hodowlanych rzepaku ozimego i kukurydzy, rozwinięto europejską sieć badań polowych i w konsekwencji w sierpniu 2005 roku rozpoczęto doświadczenia polowe z odmianami rzepaku ozimego. Testy polowe kukurydzy w uprawie na ziarno rozpoczęto wiosną 2006. Prace w doświadczalnictwie polowym w Polsce oraz uzyskane wyniki, pozwalają na wymianę i porównanie informacji o odmianach z wynikami pochodzącymi z całego bioobszaru, do którego należą nasi najbliżsi sasiedzi: Niemcy i Czechy, jak również kraje o ostrzejszym klimacie: Dania, Szwecja, Ukraina (rzepak), czy też kraje o bardzo intensywnej technologi rolniczej – Benelux (kukurydza).
Głównym celem prowadzenia testów jest wybranie odmian dopasowanych do warunków przyrodniczych w Polsce, z jednoczesnym zaspokojeniem potrzeb rynku przetwórczego.
Do obserwacji polowych stworzono sieć doświadczalną. Miejsca testów dobrano tak, aby sprawdzić przydatność nowych odmian do uprawy w różnych rejonach geograficznych Polski, a więc o różnej długości okresu wegetacji, warunkach temperaturowych ( Suwalszczyzna - biegun zimna) czy bilansie wodnym (rejon najniższej sumy rocznych opadów Kujawy-Wielkopolska). Ponadto dobrano pola z różnymi typami gleb, od zasobnych gleb klas I i II, po gleby lekkie III, IV a nawet V klasy, których udział w stukturze gruntów ornych w Polsce jest wysoki. Doświadczenia polowe mają charakter technologiczno-produkcyjny, dlatego ustalono, że poletko doświadczalne każdej odmiany musi mieć powierzchnię nie mniejszą niż 10 arów, oraz powinno być wytyczone tak, aby można było swobodnie wykonywać wszelkie zabiegi agrotechniczne, tak jak na normalnym polu produkcyjnym. Wykorzystując potencjał produkcyjny i doświadczenie w uprawie rzepaku i kukurydzy, zastosowano standardowe technologie uprawy tych gatunków, zgodne z zasadami dobrej praktyki rolniczej. Ustalone proste zasady współpracy pozwalają na obiektywną ocenę uzyskanych wyników i określenie przydatności danych odmian do uprawy w krajowych warunkach.
Podczas całego okresu wegetacji, Specjalista ds. doświadczeń polowych dokonuje szczegółowych pomiarów i obserwacji różnych cech gatunkowych i odmianowych. W każdym punkcie testowym, obserwuje się odmiany Monsanto oraz odmiany wzorcowe rosnące we wspólnym doświadczeniu. Wybór odmian wzorcowych dokonywany jest na podstawie oficjalnych wyników COBORU. Zawsze do wzorca wybierane są najlepsze technicznie odmiany przebadane przez COBORU. Częstość oraz typ obserwacji uzależniony jest od gatunku rośliny. Do najważniejszych ocenianych i porównywanych cech należy: plon – ważony wagami elektronicznymi na polu podczas zbioru w obecności właściciela, wilgotność ziarna podczas zbioru, zdrowotność roślin i porażenie szkodnikami , okres kwitnienia, odporność na wyleganie, wschody i wigor wiosenny w kukurydzy, czy tempo wegetacji jesiennej, wielkość rozet i zimotrwałość rzepaku. Dodatkowo obserwuje się reakcję odmian na stosowane środki ochrony roślin oraz inne czynniki, jak np: zasklepienie gleby po siewie, suszę czy atak szkodnika. Poza obserwacjami w okresie wegetacji roślin, zebrane próbki plonów poddawane są dodatkowym analizom w niezależnych laboratoriach krajowych, instytutach branżowych i laboratoriach Monsanto w Europie. Ma to na celu wyszukiwanie nowych produktów o unikalnych cechach dla przetwórstwa, szczególnie specjalistycznego, np. rzepak o unikalnym składzie kwasów tłuszczowych, czy wysoko wydajne odmiany kukurydzy do fermentacji alkoholowej.
Rozpoczęte w 2005 roku doświadczenia polowe rzepaku ozimego objęły zasiegiem cały rejon uprawy tego gatunku w Polsce i składały się z 15 stacji testowych. Jednocześnie wiosną 2006 zorganizowano 16 punktów testowych kukurydzy. Rok później badania rzepaku objęły ponownie 15 miejscowości, a wiosną 2007 sieć doświadczalną kukurydzy rozwinieto o kolejne 4 miejscowości. W sierpniu 2007 roku sieć doświadczalna rzepaku została powiększona do 20 lokalizacji.
Ze względu na obiecujące nowe odmiany oraz potrzeby rolników, Monsanto zamierza dalej rozwijać ilość i różnorodność doświadczeń polowych w Polsce i Europie, tak aby dostarczyć rolnikom odmiany najlepiej dopasowane do warunków panujacych w naszym kraju.
Mapa rozmieszczenia lokalizacji doświadczalnych dla rzepaku w sezonie 2007/2008.